Hilversum schaakstad

Hilversum schaakstad, we gebruiken de term graag. Maar klopt het ook, of is het alleen maar lekker makkelijk? Nu het schaken op twee manieren bijdraagt aan de Hilversum 600-viering – zaterdag het spektakel in het Mediapark, op 28 september het verwachte spektakel op de Kerkbrink – zetten we de historische feiten op een rij.

Schaken in Hilversum door de zes eeuwen heen

1424 – 1887: onbekend. Schaken, volgens de meest gangbare theorie  ontstaan in de zesde eeuw na Christus, doet via India, Perzië, Arabië en Zuid-Europa rond het jaar 1200 zijn intrede in Nederland. Bij de opsommingen van steden en plaatsen in Nederland met  bewijzen/aanwijzingen voor schaakactiviteiten ontbreekt  Hilversum. [rond 1200, Leeuwarden: vondst Friese schaakkoning; rond 1400; Amsterdam, vondst paard schaakspel en miniatuur speeltafeltje; schriftelijke bron maakt in 1405 melding van schaakpartij (om aardig wat geld) tussen graaf Willem  VI van Holland en de heraut van Beieren (0-1).]  Er zal in de eerste vier eeuwen vanaf 1424 vast wel wat zijn geschaakt in Hilversum, met name in de hogere standen, maar hiervan zijn geen sporen achtergelaten.

1887: Oprichting Hilversums Schaak Genootschap, ´officieel´ sinds 2016 (opheffing schaakclub Utrecht als zelfstandige club) op twee na de oudste schaakvereniging van Nederland en de oudste onafgebroken actieve sportclub van Hilversum. Na 1850 komt het verenigingsleven in Nederland razendsnel op gang. Hilversum telt in de twintigste eeuw zelfs zeven schaakclubs, die behalve HSG ook weer verdwijnen.

1894: Norman van Lennep, zoon van een adellijke familie woonachtig op het landgoed Bantam meldt zich in 1892 als twintigjarige aan als lid van HSG. Hij blijkt dan al een sterke schaker. In 1894 schrijft hij het Leipzig Hauptturnier op zijn naam en mag zich volgens de normen van die tijd de eerste Nederlandse schaakmeester noemen. Daarnaast ontwikkelt hij zich tot een begaafd schaakjournalist, tot het noodlot toeslaat. Hij pleegt in 1897 op 25-jarige leeftijd zelfmoord door van de boot naar Engeland te springen, na door zijn vader, die zich schaamt voor de homoseksualiteit van zijn zoon, te zijn verbannen naar Engeland voor een betrekking.

1896: Wilhelm Steinitz, de eerste wereldkampioen schaken en grondlegger van de leer van het positiespel, bezoekt Hilversum voor een simultaan.

1920: Emanuel Lasker, tot op heden de langst regerende schaakvorst ooit (wereldkampioen van 1894-1921) is te gast bij HSG voor een simultaan.

1938: AVRO-toernooi, sterk bezet met o.a. de oud-wereldkampioenen Capablanca, Euwe, Aljechin en Botwinnik.

1947: Toewijzing zonetoernooi Wereldschaakfederatie FIDE aan HSG, dat zestig jaar bestaat, een enorme eer. Het is een van de kwalificatietoernooien voor het wereldkampioenschap waarvan de finale uiteindelijk in 1951 is gespeeld. HSG geeft voor het eerst, maar niet voor het laatst, blijk van zijn organisatietalent, met inzet van veel enthousiaste clubvrijwilligers die het toernooi in hotel Santbergen in goede banen helpen te leiden.

1963: V&D Simultaankaravaan doet Hilversum aan.

1973 en 1975: AVRO op herhaling met mooie toernooien.

1983-2008 in deze periode is Hilversum in totaal elf keer het toneel van het officiële Nederlandse kampioenschap. Met als gastheren: de AVRO (1983 t/m 1990) en TCN Mediapark met steun van andere door HSG-schaker  Jan Nagel gestrikte sponsoren (2006 t/m 2008).

1982 t/m 1991 KRO-matches ‘Timman tegen de rest van de wereld’ in het altijd ramvolle KRO-gebouw aan de Emmastraat. De populaire tweekampen van Timman tegen andere wereldtoppers van die tijd zijn de spin-off van het iconische radioprogramma Man en Paard van Jos Timmer en Hans Böhm (1978 t/m 1991).

1982 t/m 1991 VARA Jeugdkampioenschappen van Nederland, met inbreng van veel HSG-vrijwilligers.

1989 De drie inmiddels wereldberoemde Hongaarse Polgarzussen debuteren in het competitieteam van HSG. Clubsponsor en schaakmecenas Joop van Oosterom (1937-2016) ondersteunt in die periode financieel hun verdere schaakontwikkeling.

1993 HSG organiseert de finale van de Europacup voor clubteams in motel de Witte Bergen. Topfavoriet Lyon (Anand, Kramnik) wint, HSG zelf (Judit Polgar, Poloegajevski) finisht als vierde, Karpov moet met Winterthur Wenen genoegen nemen met de zevende plek.

2006-heden: Het eerste HSG Open begint als bijproduct van het NK op het Mediapark. Het toernooi blijft bestaan als in 2008 het NK weer uit Hilversum verdwijnt. Op eigen benen en in de vorm van een weekendtoernooi komt het jaarlijkse evenement tot bloei, met een recordaantal van 280 deelnemers in 2024.

2008 t/m 2012 Eindelijk pakt HSG na vele tweede plaatsen de landstitel, zelfs vier keer op rij. In 2008 triomfeert HSG op de finaleronde in het Dudokraadhuis met overmacht en wordt uitgeroepen tot Hilversums Sportploeg van het jaar. Als publiciteitsstunt is de jonge Magnus Carlsen nog aangetrokken, op dat moment de nummer vijf van de wereld. Hij wint zijn partij vlotjes, maar komt hierna niet meer voor HSG in actie.

2012: 125-jarig jubileum HSG met presentatie jubileumboek Mat in de Mediastad over 125 jaar schaken  in Hilversum.

2014-2017: HSG heeft in 2012 bijna twintig titelhouders op de ledenlijst staan, voor het merendeel GM’s plus enkele IM’s. Als Joop van Oosterom in 2011 om gezondheidsredenen stopt met de decennialange clubsponsoring vertrekken alle sterke spelers en stapelt HSG degradatie op degradatie. De blijmoedig ondergane sportieve neergang gaat paradoxaal genoeg samen met ledengroei. Het in allerijl opgestelde Beleidsplan HSG 2.0 leidt HSG in de transitie van topclub naar breedteclub, met als speerpunten jeugd- en vrouwenschaak. Anders gezegd: na de vier gouden jaren 2008-2012 ontwikkelt HSG zich van een club die prijzen wint tot een club die.…… prijzen wint, maar nu anders, op eigen (veer)kracht. Twee keer goud en brons:  2014 Club van het Jaar van de  SGS, 2016 nr. 3 Verenigingsprijs KNSB, 2017 nr. 1 Verenigingsprijs KNSB.

2018 HSG neemt het initiatief tot het naar Hilversum halen van een speelronde van de Masters van Tata Chess. De gemeente en Beeld en Geluid sluiten zich aan. Het is een gedenkwaardige dag, met een enorme publieke belangstelling en tal van nevenactiviteiten. Eén ervan is nu een vaste waarde op de Hilversumse schaakagenda: het kroegtoernooi voor snelschakers in Mout.

2021 Queen’s Gambit Hilversum. Tal van activiteiten, in samenwerking met de bieb, Fabrique Ludique, hilversummers.nl en het A. Roland Holstcollege. Hoofdmoot vormen de matches Meiden tegen Meesters, waarbij de aanstormende talenten Eline Roebers en Machteld van Foreest het opnemen tegen de Hilversumse IM’s Eelke Wiersma en Jan Willem van de Griendt. Anders dan in de Netflix-serie, de meesters winnen. Maar zowel Eline als Machteld heeft inmiddels wel de nationale vrouwentitel van Nederland op zak.

2024 25ste editie van het HSG-jeugdtoernooi, dat de laatste jaren in het mooie Pinetum Blijdenstein plaatsvindt. HSG-jeugdlid Marnik Woldhuis wint met 9 uit 9.

2024 Daniël Nijhuis wint als dertienjarige het clubkampioenschap van HSG. Hij is de jongste HSG-clubkampioen in het 137-jarige bestaan van de club.